Eerste editie herkennen: het stempel, shadowless en de vier drukken

Twee identieke Charizards, dezelfde set, dezelfde conditie. De ene is een veelvoud van de andere waard. Het enige verschil: een stempeltje van een halve centimeter. Drukken en oplages zijn de grootste waardefactor bij vintage kaarten, en gelukkig zijn ze met het blote oog te herkennen als je weet waar je moet kijken.

Dit artikel behandelt de kaarten uit de Wizards of the Coast-era (1999-2003), de periode die we uitgebreider beschrijven in oude Pokemon-kaarten: wat is je zoldervondst waard?. Vooral bij Base Set, de allereerste set, is het drukverschil enorm belangrijk.

Wizards of the Coast markeerde de eerste oplage van elke set met een rond zwart stempel: een grote "1" met daaromheen de tekst "Edition". Op Pokemon-kaarten staat het stempel links van de afbeelding, ongeveer halverwege de kaart. Op trainer- en energiekaarten zit het linksonder of links van het kaarttype.

Zodra de eerste oplage was uitverkocht, drukte Wizards verder zonder stempel: de zogeheten unlimited-druk. Die is in vrijwel alle gevallen veel groter geweest dan de eerste oplage, en daarmee is het stempel een directe indicator van schaarste. Voor verzamelaars die complete eerste editie-sets opbouwen telt bovendien elke kaart, dus ook commons en uncommons met stempel zijn gewild.

Belangrijk detail: het stempel zegt iets over de druk, niet over de conditie. Een beschadigde eerste editie kan minder waard zijn dan een strakke unlimited. Hoe je conditie beoordeelt leer je in Module 2 van onze cursus.

Bij Base Set speelt naast het stempel nog een tweede drukkenmerk: de schaduw. Kijk naar het kader om de afbeelding van de Pokemon. Bij latere drukken zie je rechts van dat kader een grijze schaduwrand, alsof het kader iets boven de kaart zweeft. Bij de vroegste drukken ontbreekt die schaduw volledig: dat heet "shadowless".

De volgorde is zo: de allereerste druk van Base Set heeft het eerste editie-stempel en is shadowless. Daarna volgde een druk zonder stempel maar nog steeds zonder schaduw (de shadowless-druk). Pas bij de derde druk voegde Wizards de schaduw toe, samen met iets vettere en warmere kleuren. Shadowless-kaarten herken je naast de schaduw ook aan de dunnere letters van de HP-aanduiding rechtsboven.

Voor de waarde betekent dit: shadowless zonder stempel zit qua zeldzaamheid en prijs tussen de eerste editie en unlimited in. Veel mensen weten niet dat hun "gewone" Base Set-kaart shadowless is, dus dit is een van de eerste dingen om te checken bij een zoldervondst.

De vierde druk is een instinker: die verscheen eind 1999 vooral voor de Britse en Europese markt en heeft onderaan een copyrightregel met "1999-2000". Lange tijd was dit de minst geliefde druk, al heeft hij inmiddels een eigen verzamelaarspubliek omdat de oplage kleiner blijkt dan gedacht. Waardevoller dan unlimited is hij doorgaans niet.

Wil je weten wat elke druk concreet waard is? Zoek de exacte variant op via ons stappenplan voor waardebepaling; Cardmarket onderscheidt de drukken per listing.

Alle WotC-sets na Base Set (Jungle, Fossil, Team Rocket, de Gym-sets en de Neo-serie) hebben ook eerste editie-drukken met hetzelfde stempel. De shadowless-kwestie speelt daar niet: het kaartontwerp met schaduw was inmiddels standaard.

Het waardeverschil tussen eerste editie en unlimited is bij die sets kleiner dan bij Base Set, maar nog steeds aanwezig, en bij gewilde holo's zoals Dark Charizard (Team Rocket) of Shining Charizard (Neo Destiny) kan het alsnog fors oplopen. De duurste exemplaren uit deze categorie vind je terug in ons overzicht van de duurste Pokemon-kaarten ooit.

Na 2003 nam Nintendo de uitgave over en verdween het eerste editie-systeem volledig. Moderne kaarten hebben dus geen eerste edities; daar bepalen zeldzaamheidscategorieen de waarde.

Omdat een stempeltje het prijsverschil maakt, worden er helaas valse stempels op unlimited-kaarten gezet. De belangrijkste check bij Base Set is simpel: een echte eerste editie is altijd ook shadowless. Zie je een stempel op een kaart met schaduwrand, dan is het stempel per definitie vals.

Let verder op de scherpte en positie van het stempel: echte stempels zijn strak gedrukt, op een vaste plek, en glanzen niet anders dan de rest van de kaart. Bij twijfel over een dure aankoop: koop gegradeerde exemplaren (PSA of CGC hebben het stempel al geverifieerd) of vergelijk met bevestigde voorbeelden op Bulbapedia. Meer over echtheid checken lees je in nep Pokemon-kaarten herkennen.